همه چیز درباره قلب انسان؛ نگاهی به کتاب‌های سال هفتم و دهم

چرا گاهی عملکرد قلب دچار مشکل می‌شود؟

عملکرد قلب ممکن است به دلایل مختلفی دچار مشکل شود. در زیر به تعدادی از اصلی‌ترین علل بروز مشکلات قلبی می‌پردازیم:

• بیماری‌های قلبی عروقی: شامل انسداد عروق قلبی، درد قفسه سینه، سکته قلبی و بیماری‌های قلبی عروقی دیگر می‌شود. این بیماری‌ها بر اثر تشکیل پلاک در دیواره‌های عروق قلبی و کاهش جریان خون به قلب، نارسایی قلبی را ایجاد می‌کنند.
• نارسایی قلبی: در این حالت، قلب نمی‌تواند به میزان کافی خون را به اعضا و بافت‌های بدن پمپاژ کند. دلیل آن می‌تواند آسیب به عضله قلبی و ضعف آن، عوارض بعد از سکته قلبی یا برخی بیماری‌های دیگر باشد.
• آریتمی‌ها: آریتمی‌ها به اختلالات الکتریکی قلبی اشاره دارند که باعث تغییر در ضربان قلب می‌شوند. ممکن است ضربان قلب بسیار بالا (تاکی‌کاردی)، بسیار کُند (برادی‌کاردی) یا نامنظم (فیبریلاسیون آریتمی) باشد. این وضعیت‌ها می‌توانند خطرناک بوده و به عارضه‌های جدی مانند سکته قلبی یا تپش قلب نامنظم منجر شوند.
• عوامل خارجی: برخی عوامل خارجی می‌توانند عملکرد قلب را تحت تأثیر قرار داده و مشکلاتی را به وجود آورند. مصرف مواد مخدر، مسمومیت با مواد شیمیایی، عوامل استرس‌زا، مصرف بیش از حد سیگار، عدم فعالیت بدنی مناسب و تغذیه نامناسب از جمله این عوامل هستند.
• بیماری‌های مزمن: بیماری‌های مزمن مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماری‌های تیروئید، بیماری‌های ریوی و بیماری‌های کلیوی می‌توانند تأثیر قابل توجهی در عملکرد قلب داشته باشند و مشکلات قلبی را ایجاد کنند.

از طرف دیگر، عوامل ژنتیکی، سن افراد، سابقه بیماری‌های قلبی در خانواده، عوامل زیست‌محیطی مانند آلودگی هوا و رژیم غذایی ناسالم نیز می‌توانند در بروز مشکلات قلبی نقش داشته باشند.

سکته قلبی

سکته قلبی یا به اصطلاح علمی آن، آنفارکتوس میوکارد (Myocardial Infarction)، معمولاً به دلیل  انسداد عروق قلبی است که منجر به توقف جریان خون به بخشی از عضله قلبی می‌شود. انسداد عروق ممکن است به دلیل تشکیل پلاک‌ها (ترکیبی از چربی‌ها، کلسترول، کلسیم و سایر مواد غیرقابل حل در آب) در دیواره‌های عروق قلبی یا پارگی مویرگ‌ها و تشکیل لخته خون در عروق باشد. در نتیجه، بخشی از عضله قلبی به علت کمبود اکسیژن و مواد غذاییِ مورد نیاز، آسیب می‌بیند. در برخی موارد اگر درمان به موقع انجام نگیرد، ممکن است باعث مرگ عضله قلبی شود.

علائم سکته قلبی شامل درد شدید در قفسه سینه (معمولاً در مرکز قفسه سینه و پشت ستون فقرات)، تنگی نفس، تعریق، تهوع و استفراغ، سرگیجه و ضعف عمومی است. در صورت بروز این علائم، لازم است فوراً به مرکز درمانی مراجعه شود.

ایست قلبی

ایست قلبی (Cardiac Arrest) به معنای توقف ناگهانی عملکرد قلب است. در این وضعیت، قلب دیگر نمی‌تواند به طور مؤثر خون را پمپاژ کند و عملکرد تمامی اعضا و بافت‌های بدن تحت تأثیر قرار می‌گیرد. ایست قلبی معمولاً ناشی از اختلالات الکتریکی در قلب است که منجر به ضربان قلب نامنظم می‌شود.

در صورت ایست قلبی، شخص بلافاصله نیاز به احیای قلبی (CPR) و استفاده از دستگاه ایمپلانت‌شوکر (دفیبریلاتور) دارد. در صورتی که درمان مناسب به موقع انجام شود، احتمال بازگشت عملکرد قلب به حالت طبیعی افزایش می‌یابد.

چه چیزهایی برای قلب مضر است؟

می‌دانیم که حفظ سلامت قلب بسیار اهمیت دارد. زیرا عملکرد آن بر تمام بدن و سایر اندام‌ها تأثیرگذار است. در زیر به برخی از مواردی که برای سلامت قلب مضر هستند اشاره شده است:

• مصرف سیگار: سیگار کشیدن یکی از عوامل اصلی بروز بیماری‌های قلبی است. مواد شیمیایی موجود در دود سیگار باعث تنگی عروق قلبی، افزایش فشار خون، تشکیل پلاک و افزایش خطر سکته قلبی می‌شود.
• تغذیه نامناسب: مصرف اغذیه ناسالم و چرب می‌تواند باعث افزایش سطح کلسترول بد (LDL) و تری‌گلیسریدها در خون شود. این مواد به تشکیل پلاک‌ها در عروق کرونر و افزایش خطر سکته قلبی منجر می‌شوند. مصرف بیش از حد نمک نیز افزایش فشار خون را به همراه دارد.
• فعالیت فیزیکی کم: عدم فعالیت فیزیکی و نداشتن فعالیت جسمانی کافی می‌تواند عواملی باشند که خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند. فعالیت بدنی منظم و مناسب می‌تواند مؤثر‌ترین عاملی باشد که به قلب کمک می‌کند و خطر بروز بیماری‌های قلبی را کاهش می‌دهد.
• چاقی: چاقی و اضافه وزن می‌توانند باعث افزایش فشار خون، سطح کلسترول بد و قند خون شوند. این عوامل می‌توانند خطر بروز بیماری‌های قلبی را افزایش دهند.
• استرس: استرس روزمره و فشارهای روانی نیز می‌توانند بر سلامت قلب تأثیرگذار باشند. استرس مزمن می‌تواند باعث افزایش فشار خون و افت عملکرد قلب شود.
• بیماری‌های مزمن: برخی بیماری‌های مزمن مانند دیابت، فشار خون بالا و بیماری‌های عروقی می‌توانند خطر بروز بیماری‌های قلبی را افزایش دهند.

چه چیزهایی برای قلب خوب است؟

برای حفظ سلامت قلب و افزایش عملکرد آن، باید موارد زیر را رعایت کنید:

• رژیم غذایی سالم: مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، ماهی، ماست کم‌چرب، مغزهای خردشده، حبوبات، روغن‌های سالم مانند روغن زیتون و کاهش مصرف چربی‌ها، نمک و شکر می‌تواند به سلامت قلب کمک کند. همچنین، مصرف مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان‌ها مانند توت‌ها، پرتقال، گریپ‌فروت و سبزیجات نیز مفید است.