زندگی روزمره با پیس میکر (ضربان‌ساز قلب)

پیس میکر چیست و چرا استفاده می‌شود؟

پیس میکر یا ضربان‌ساز قلب (Pacemaker) دستگاهی الکترونیکی و کوچک است که برای تنظیم ضربان قلب در بیمارانی استفاده می‌شود که دچار کندی ضربان قلب (برادی‌کاردی)، اختلالات هدایت الکتریکی یا بلوک‌های قلبی هستند.

امروزه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان با پیس میکر زندگی طبیعی، فعال و ایمن دارند. در کلینیک قلب دِلبان مشهد، بیماران پس از کاشت پیس میکر تحت پایش و برنامه‌ریزی دقیق قرار می‌گیرند تا بهترین کیفیت زندگی را تجربه کنند.

عملکرد طبیعی قلب چگونه است؟

قلب یک عضله توخالی و قدرتمند است که وظیفه پمپاژ خون و تأمین اکسیژن و مواد غذایی برای اندام‌ها را بر عهده دارد.

قلب دارای چهار حفره است:

• دو دهلیز (راست و چپ)

• دو بطن (راست و چپ)

ضربان طبیعی قلب توسط گره سینوسی دهلیزی (SA Node) ایجاد می‌شود. هرگونه اختلال در تولید یا انتقال این پیام الکتریکی می‌تواند منجر به کندی، تندی یا نامنظمی ضربان قلب شود.

علائم برادی‌کاردی (کندی ضربان قلب)

در صورتی که ضربان قلب کاهش یابد (معمولاً کمتر از ۵۰ و گاهی زیر ۴۰ ضربه در دقیقه)، علائم زیر ممکن است بروز کند:

• خستگی شدید و زودرس

• تنگی نفس با فعالیت‌های سبک

• سرگیجه و سیاهی رفتن چشم‌ها

• سنکوپ (غش کردن)

• کاهش تحمل فعالیت بدنی

تشخیص نیاز به پیس میکر معمولاً با نوار قلب، هولتر ریتم، یا بررسی الکتروفیزیولوژیک انجام می‌شود.

پیس میکر چگونه کار می‌کند؟

پیس میکر با استفاده از باتری لیتیومی و مدارهای هوشمند:

• ضربان قلب را به‌طور مداوم بررسی می‌کند

• در صورت کاهش ضربان، تحریک الکتریکی خفیف و غیرقابل‌احساس به قلب ارسال می‌کند

• در مدل‌های جدید، ضربان قلب را متناسب با سطح فعالیت بیمار تنظیم می‌کند (Rate Responsive)

به بیان ساده، پیس میکر تلاش می‌کند عملکردی مشابه قلب طبیعی داشته باشد.

اجزای اصلی پیس میکر
 

پیس میکر از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

1. ژنراتور (Generator)

شامل باتری و مدارهای الکترونیکی هوشمند است و معمولاً زیر پوست قفسه سینه قرار می‌گیرد.

2. لید یا لیدها (Leads)

سیم‌های نازک و بسیار مقاومی هستند که پیام الکتریکی را از ژنراتور به قلب منتقل می‌کنند.

3. الکترود

در انتهای لید قرار دارد و تماس مستقیم با عضله قلب برقرار می‌کند.

انواع پیس میکر قلبی

• پیس میکر تک‌حفره‌ای: یک لید در دهلیز راست یا بطن راست

• پیس میکر دوحفره‌ای: یک لید در دهلیز راست و یک لید در بطن راست

• پیس میکر سه‌حفره‌ای (CRT): دهلیز راست + بطن راست + بطن چپ (از طریق سینوس کرونری)

انتخاب نوع پیس میکر به تشخیص پزشک متخصص قلب بستگی دارد.

در کلینیک دِلبان مشهد، این انتخاب بر اساس آخرین گایدلاین‌های علمی انجام می‌شود.

طول عمر باتری پیس میکر

طول عمر باتری به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:

• نوع پیس میکر

• تعداد لیدها

• میزان وابستگی قلب به پیس میکر

به‌طور متوسط:

باتری‌ها قابل شارژ نیستند و پس از پایان عمر، ژنراتور تعویض می‌شود.

نحوه کاشت پیس میکر

کاشت پیس میکر یک عمل کم‌تهاجمی است که معمولاً:

• با بی‌حسی موضعی

• بدون بیهوشی عمومی

• و بدون بستری طولانی انجام می‌شود

لیدها از طریق ورید زیر استخوان ترقوه وارد قلب شده و ژنراتور زیر پوست یا عضله قرار می‌گیرد.

مراقبت‌های بعد از کاشت پیس میکر

• محدود کردن حرکت شدید بازوی سمت پیس میکر تا ۴ هفته

• مراقبت دقیق از محل زخم برای پیشگیری از عفونت

• مراجعه منظم برای آنالیز و تنظیم پیس میکر

علائم هشداردهنده که باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود:

• قرمزی، تورم یا ترشح محل پیس میکر

• تب

• سرگیجه، ضعف یا غش

• تغییر محسوس ضربان قلب

زندگی روزمره با پیس میکر

✅ مسافرت

✅ رانندگی

✅ استحمام و حتی شنا

✅ فعالیت جنسی

✅ بازگشت به کار

✅ پیاده‌روی و ورزش سبک

همگی پس از دوره بهبودی مجاز هستند.

تداخل پیس میکر با وسایل الکتریکی

• تلفن همراه حداقل ۳۰ سانتی‌متر از محل پیس میکر فاصله داشته باشد

• عبور سریع از گیت‌های امنیتی فرودگاه بلامانع است

• از دستگاه‌های با میدان مغناطیسی قوی و جوشکاری صنعتی دوری شود

MRI

در پیس میکرهای قدیمی ممنوع است، ولی در مدل‌های MRI Conditional میتوان با نظر پزشک انجام داد.

کارت شناسایی پیس میکر

پس از کاشت پیس میکر، کارت شناسایی شامل:

• نوع دستگاه

• لیدها

• تنظیمات

در اختیار بیمار قرار می‌گیرد و همیشه باید همراه بیمار باشد.

جمع‌بندی

پیس میکر به شما کمک می‌کند تا با وجود مشکلات ریتم قلب، زندگی سالم، فعال و باکیفیت داشته باشید.

پیگیری منظم، رعایت توصیه‌های پزشکی و مراجعه به مراکز تخصصی مانند کلینیک قلب و عروق دِلبان در مشهد تحت نظر دکتر سید محسن جهرمی‌مقدم نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد.